Peter Mertens
17-03-2004

Over de Nederlandse binnenlandse veiligheidsdienst BVD verscheen al in 1995 een boek van de hand van Dirk Engelen. Daarin wordt Operatie Toekomst breedvoerig uit de doeken gedaan.¹

Dirk Engelen vertelt hoe in in februari 1953 een kleine groep van de Nederlandse inlichtingendienst BVD, met onder meer de chef-operaties Neervoort, de plas oversteekt naar Engeland. Ze zijn uitgenodigd door de Britse geheime dienst op een seminarie over de vraag hoe de inlichtingendiensten de communistische partijen zouden kunnen breken. “Dat laatste zou kunnen gebeuren door bijvoorbeeld onderlinge tegenstellingen in de openbaarheid te brengen en daardoor aan te wakkeren, om op die manier iets wat op een partij-oppositie leek te creëren of te suggereren. Voorlopig leek de kans van slagen van zo’n operatie nogal gering, gezien de stalinistische partijdiscipline die ook in Westeuropese communistische partijen als de CPN heerste,” schrijft Engelen.

Paul De Groot, voorzitter van de Communistische Partij van Nederland, was het belangrijkste doelwit van de aanvallen van de Nederlandse politie.

De ‘kritiek’ van Chroetsjov: het ogenblik van de BVD is gekomen

Met de dood van Stalin, begin maart 1953, verandert de situatie. Neervoort weet minister van Binnenlandse Zaken Beel te overtuigen om de Londense ideeën in de praktijk om te zetten. Ze spraken af een psychologische oorlog te beginnen. Engelen: “Het doel was afbreuk doen aan de kracht en de invloed van de communistische organisaties. Het middel daartoe was het versterken van de onderlinge tegenstellingen tussen die organisaties en tussen personen in die organisaties.”

Maar ook na Chroetsjovs aanval op Stalin op het 20^ste partijcongres blijft CPN-partijleider Paul De Groot vasthouden aan het marxisme-leninisme. Hij krijgt de naam de Nederlandse Stalin te zijn. Verschillende gekende figuren van de CPN uiten hun twijfel over het communisme. Dat gebeurt min of meer in het openbaar. Engelen: “Het moment leek gekomen waarop de dienst zich kon gaan mengen in de nog onderhuidse, niet openlijke, confrontatie tussen tegenstanders en aanhangers van De Groot. De psychologische oorlogvoering kon eindelijk van start gaan.” Onder het mom van ‘de nood aan een fundamentele discussie over de fouten van het verleden’ start de psychologische oorlog.

De BVD doopt de operatie Project Toekomst. De leiding ervan is in handen van Neervoort. Zijn doel is de CPN te doen splitsen.

De flikken willen een aparte communistische vakbond

Reeds voor de oorlog, in de jaren ‘20, hadden de Nederlandse communisten een fel debat over de te volgen vakbondsstrategie. Veel communisten waren toen actief in het Nationaal Arbeidssecretariaat (NAS), een kleine radicale vakbond. Paul De Groot nam toen al het standpunt in dat de communisten in de eerste plaats in de grote vakbond moesten werken en militeren. Na de oorlog gaat de discussie verder. Dan is, in oppositie met de traditionele, grote vakbonden, de Eenheidsvakcentrale gegroeid, de EVC. Die had heel wat aan invloed gewonnen, maar bleef toch klein tegenover het grote NVV. Heel wat communisten waren actief in de EVC en ook het bestuur van de EVC bestond voornamelijk uit communisten.

Paul De Groot wilde dat het EVC zou opgaan in de traditionele vakbonden en vond dat de communisten in de grote vakbonden moesten werken omdat daar de meeste arbeiders en bedienden georganiseerd waren. Dat stuitte op verzet van de communisten in de EVC-top die ‘hun vakbond’ bedreigd zagen. Het stuitte ook op verzet van de veiligheidsdienst die wilde dat de communisten hun breuk-situatie met de grote vakbonden bewaarden. Auteur Engelen: “De afspraak was dat de BVD een communistische vakbeweging zoveel mogelijk in stand zou houden om de instroom van de communisten in het NVV tegen te gaan.”

Zo werd de discussie over de vakbondsstrategie naast de aanval van Chroetsjov op Stalin ­ de tweede grote splijtzwam voor de politiediensten.

In de jaren 50 was de CPN erg actief. De partij had zeven parlementsleden en de BVD deed er alles aan om dat kapot te krijgen. Foto: CPN-meeting van werkloze arbeiders in Friesland, februari 1952.

De flikken schrijven anonieme brieven

Tussen december 1956 en augustus 1957 schrijft de BVD vier brieven van anonieme ‘verontruste partijleden’. De BVD zocht nauwkeurig papiersoort, machineschrift, woordkeuze en redeneertrant uit.

De eerste brief van de BVD wijst op de “groeiende ontevredenheid binnen onze partij over de houding van de partijleiding”, en stelt Chroetsjovs aanval op Stalin als discussiepunt: “Kennelijk weigert de partijleiding een dieper gaande discussie over de oorzaken en gevolgen van de personencultus, die ook in onze partij kwade gevolgen heeft gehad.”

Op dat moment is de BVD nog niet in het Politiek Bureau van de CPN geïnfiltreerd en wist ze niet welke uitwerking de brief daar had. Om zeker te zijn dat alle partijleden de brief zouden lezen wordt een exemplaar van de brief aan het dagblad Het Vrije Volk doorgespeeld. Die krant titelt op 7 januari 1957: “Oppositie in de CPN” en citeert passages uit de brief.

Daarop schrijft de geheime dienst BVD een tweede brief. Daarin schrijven de zogezegde partijleden dat de publicatie in de pers “buiten onze schuld ligt”, maar dat “toch de noodzaak blijft van een fundamentele discussie over de fouten van het verleden”.

Dan volgt de derde brief die partijleider Paul De Groot persoonlijk en frontaal aanvalt. De brief fulmineert tegen De Groots verzet tegen het revisionisme: “Dit soort kinderziekten om alles wat niet overeenstemt met de opvattingen van Paul De Groot maar meteen toe te schrijven aan een het communisme vijandige stroming maakt elke discussie onmogelijk,” aldus de veiligheidsdienst.

In augustus 1957 wordt een vierde brief opgesteld. Die brief wordt niet alleen opgestuurd naar iedereen die op één of andere manier lucht heeft gegeven aan zijn ontevredenheid tegenover Paul De Groot, maar ook naar alle sympathisanten en kringen rond de twijfelaars. De brief suggereert dat er ook in het Politiek Bureau oppositie zou zijn ­ iets waar de BVD op dat moment geen enkel idee van had, maar het was een lepe provocatie om iets over de krachtsverhoudingen in de nationale leiding te weten te komen. De brief eindigt met: “Wanneer in onze partij de mogelijkheid tot open discussie zou bestaan, zou het waarschijnlijk nooit hebben kunnen gebeuren dat onze partijkaders zonder zelf op de hoogte te zijn in Het Vrije Volk en De Volkskrant moeten lezen over de onenigheid tussen de partijleiding en de EVC-leiding.” Samengevat: de veiligheidsdienst creëert haar eigen CPN-oppositie, schakelt de sociaal-democratische pers in, en onder het verwijt dat de partijleden ‘het uit de krant moeten vernemen’ eist de BVD ‘een open en democratisch debat’ in de CPN.

De flikken richten een ‘communistische’ partij op

Het doel het onderlinge wantrouwen te bevorderen, was snel bereikt. De speculaties in de partij over wie de anonieme briefschrijvers waren bleef duren. Paul De Groot had onmiddellijk gezegd dat de partij te kampen heeft met “agenten die met anonieme brieven verwarring trachten te zaaien en opportunistische uitingen in verschillende partijen trachten over te planten in onze partij”. De tweede kaderbrief van de veiligheidsdienst had daarop gereageerd dat het precies die “negatieve, afbrekende manier van discuteren” was die elk debat onmogelijk maakte.

Het doel een oppositiestroom in de CPN op gang brengen, duurde langer. Na twee jaar ondermijningswerk tekenden zich twee groepen af met aan de ene kant de communisten rond Paul De Groot en aan de andere kant de verkozen parlementsleden Reuter, Gortzak en Lips. Daartussen stond een aarzelende middengroep. Toen de partij besloot een partijfractie in de EVC op te richten, wilden Gortzak en Wagenaar zich niet bij de partijbeslissing neerleggen en namen ze openlijk stelling in tegen Paul De Groot. Daarop werden ze uit de partij gesloten samen met Brandsen, Reuter en Lips. Zo verdween de meerderheid van de Tweede Kamerfractie van de CPN. In de Tweede Kamer kondigde Gortzak aan dat de CPN-oppositie haar “zetels pas zouden opgeven na een democratische discussie over de verschillen van mening in de CPN”. Zolang die discussie niet had plaatsgevonden zou de oppositie samen met anderen, leden en niet-leden van de CPN “blijven streven naar een gezonde communistische partij”.

Daarop richtten Gortzak & co een apart blad op, De Brug genaamd. Ze deden daarvoor een beroep op figuren van allerlei strekkingen: aanhangers van een aparte vakbond EVC, ex-communisten die al vroeger uit de CPN waren gestapt, recente afvalligen van de CPN, mensen die voor een ‘communisme met een menselijk gelaat’ zegden te zijn, De grootste gemene deler van hen was de afkeer voor Paul De Groot.

De Binnenlandse Veiligheidsdienst besloot De Brug met alle mogelijke middelen te steunen. De BVD realiseerde zich dat deze oppositiegroep zonder een organisatorische basis geen lang leven zou beschoren zijn. Daarom wilde de BVD de oprichting van een nieuwe partij “met een naam die zo veel mogelijk die van de CPN zou moeten benaderen om aan te geven dat hier wel degelijk sprake was van een communistische partij.”

In maart 1959 werden vervroegde verkiezingen uitgeschreven. De oppositie rond De Brug was nog niet klaar maar wilde toch meedoen. Daarom, zo schrijft auteur Engelen, “deed de BVD wat hij kon om van de verkiezingen een succes te maken. Agenten van dienst deden ijverig mee om voldoende handtekeningen op de kieslijsten van de Brug-groep binnen te halen en om de verkiezingskas te spekken”. Het geld dat de BVD daarvoor nodig had kwam vooral van de CIA. Toch kwam de Brug-groep duizenden stemmen te kort voor een kamerzetel. De CPN verloor vier van haar zeven kamerzetels. Tot grote vreugde van de BVD. In een rapport maakte die deze balans op: “De activiteiten van onze dienst in de afgelopen jaren en het bestendigen van de begin 1958 ontstane scheuring in de Partij en Vakbeweging, hebben zonder twijfel in aanzienlijke mate bijgedragen aan het echec van de CPN bij de jongste verkiezingen.”

De flikken in het geweer tegen het reformisme

De CPN verder verzwakken via de uitbouw van een ‘alternatieve’ ‘communistische’ partij is nu de eerste zorg van de BVD. Daartoe wordt in januari 1960 de Socialistische Werkers Partij (SWP) opgericht. Onderzoeker Engelen die moeilijk verdacht kan worden van enige communistische sympathie, stelt vast dat de greep van de staatsveiligheid op de SWP zo groot is “dat de vraag opkomt of hier nog wel gesproken kan worden van een onafhankelijke politieke partij”.

De eerste taak van de beste ideologisch geschoolde agenten is de SWP op een radicale koers te houden. De SWP moet een concurrerende partij worden en dat zou niet lukken als de SWP te reformistisch zou optreden. Opnieuw zijn het de flikken die de grootste activiteit ontplooien, schrijft Engelen, zowel “bij de ledenwerving als bij het spekken van de propagandakas”.

Maar het gaat snel naar af met de verzameling verbitterde ex-partijleden, ex-communisten, anti-stalinisten en geheime agenten. In 1962 neemt de SWP niet deel aan de verkiezingen, enkel bij de Amsterdamse gemeenteraad haalt de SWP nog 4.000 stemmen. In augustus 1964 houdt de Eenheidsvakcentrale op te bestaan, en een jaar later, in december 1965 gaat ook de SWP ter ziele.

¹. Dirk Engelen, Geschiedenis van de Binnenlandse Veiligheidsdienst, Sdu Uitgeverij ’s-Gravenhage 1995

Hoe de flikken de pas afsnijden?

De Binnenlandse Veiligheidsdienst heeft met alle mogelijke en onmogelijke middelen geprobeerd tegenstellingen binnen de CPN te creëren en naar een breekpunt te voeren. Er zijn manieren om die tactiek te doen mislukken.

1. Verschillende keren geeft de BVD in rapporten aan dat ze gebruik maakte van “een netwerk van informanten, die in de familiekring, op het werk, in voetbal- of hengelvereniging, in schoolbestuur of buurtvereniging de gewenste informatie kon verzamelen”. Met ‘gewenste informatie’ bedoelt de BVD de mogelijke meningsverschillen binnen de CPN. Precies waar de regels het striktst werden nageleefd, zoals in het Politiek Bureau van de CPN, kon de BVD de meningsverschillen niet achterhalen. Zo noteert de BVD verschillende keren gefrustreerd dat partijleider Paul De Groot nooit iets aan zijn vrouw vertelde, en voor belangrijke gesprekken met andere kameraden altijd “een wandeling gaat maken in het park”. Conclusie: een van de motoren van het partijleven is de discussie, maar er is geen reden om daarover naar buiten toe loslippig te zijn.

2. Het duurde een hele poos voor de BVD een oppositiegroep kon vormen. Dat begon met informele contacten, telefoontjes, uitstapjes, wandelingen, etentjes om uiteindelijk uit te monden in georganiseerde fractievergaderingen. Achteraf maakt de BVD zich de bedenking of ze met de oppositiegroep rond het tijdschrift De Brug niet te snel uit de CPN is getrokken. Misschien was het beter geweest, zegt de BVD, binnen de CPN de oppositie te versterken. Conclusie: de fractievorming en de ‘wederzijdse vriendendiensten’ zijn middelen die de politie gebruikt om de partij te doen uiteenspatten.

3. De BVD gebruikte allerlei ‘persoonlijke’ informatie om de communisten en de partijsympathisanten tegen partijleider Paul De Groot op te zetten. Zo zou volgens het politieverhaaltje De Groot één van zijn beste kameraden, tegen het advies van zijn dokter en naaste vrienden in, naar Oost-Berlijn hebben laten vervoeren om hem daar te laten opereren. Dit soort verhalen moesten het eigengereide en ’stalinistische’ optreden van De Groot bewijzen. Conclusie: persoonlijke laster verzwakken de partij en scheppen een klimaat waar splitsingen mogelijk worden.

4. De BVD voerde onafgebroken propaganda voor “een open discussie”, “een vrij debat”, “een vrije en democratische discussie” om zoveel mogelijk meningsverschillen op het publieke terrein te werpen. Ze riep de partijleden op tot “kritische geest”, waarmee de flikken eigenlijk bedoelden dat de partijleden tegen de partijleiding in actie moesten komen. Ze probeerde de trouwe communisten, die de overgrote meerderheid van de CPN-leden uitmaakten, belachelijk te maken door hen “volgelingen van De Groot” en “aanhangers van een stalinistisch partijmodel” te noemen. Conclusie: de statuten van de communistische partij schrijven voor dat men de partij naar buiten verdedigt, ook als men het niet eens is met een collectief genomen beslissing. De ervaring van de CPN bewijst dat deze regel goud waard is.

5. De BVD schrijft in rapporten hoe de verzoeningsgezindheid en de laksheid van partijmilitanten in de kaart speelt van de politiediensten en van de oppositiegroep rond De Brug. Partijleden meldden het niet als andere partijleden loslippig waren en interne discussies op straat brachten. Ze haalden hun schouders op als partijleden de statuten niet naleefden. De BVD schrijft dat de partijleiding daardoor geen correct beeld kreeg van de inbreuken en de politiediensten dus gemakkelijker hun gang konden gaan. Conclusie: het actief optreden van elk partijlid tegen inbreuken en het melden daarvan is de beste methode om te verhinderen dat die inbreuken gebruikt kunnen worden door de flikken.

6. De BVD schakelde zonder moeite de ‘vrije’ pers in. Het hoofd van de BVD, Einthoven schrijft in zijn memoires: “Tegenover alle propaganda van uiterst links schreef hoofdredacteur Suurhoff nu en dan een artikel in Het Vrije Volk dat op onze gegevens gebaseerd was. Mijn verhouding met de toenmalige hoofdredacteur was dan ook uiterst plezierig.”¹ Conclusie: alle communisten zouden best de ondermijningstactieken van de politie bestuderen ­ zoals het gebruik van de ‘vrije’ pers ­ om die tactieken te kunnen herkennen.

¹. Geciteerd in Wil van der Schans, Hun crisis was de onze niet. Internationale crises en binnenlandse veiligheid, 1945-1960, Kleintje Muurkrant, september 1994.

Overgenomen van: http://archivesolidaire.org/scripts/print.phtml?section=&object_id=23006&action=Print&PHPSESSID=9934beb3612cfcaf4a23134b03c8f812

Michael Parenti

Barack Obama staat te boek als voorstander van een militaire escalatie in Afghanistan. Voordat we verder in dat moeras zinken, zouden we er goed aan doen het een en ander te leren over de recente Afghaanse geschiedenis en de rol die de Verenigde Staten hierin speelden.

Minder dan een maand na de aanvallen op het World Trade Center en het Pentagon van 11 september 2001, begonnen de Amerikaanse leiders met een grootscheepse luchtaanval op Afghanistan, het land dat kennelijk Osama Bin Laden en zijn terroristische organisatie Al Qaida herbergde. Meer dan twintig jaar eerder, in 1980, intervenieerden de Verenigde Staten om een Sovjet-“invasie” in dat land tegen te gaan. Zelfs sommige vooraanstaande progressieve schrijvers, die normaal gesproken een veel kritischer blik zouden werpen op de Amerikaanse buitenlandse politiek, behandelden de Amerikaanse interventie als “een goede zaak”. Het eigenlijke verhaal is echter niet zo´n goede zaak.

De feitelijke geschiedenis
Sinds het feodale tijdperk is het systeem van landbezit in Afghanistan ongewijzigd gebleven, met meer dan 75% van het land in handen van grote landheren, die slechts 3% uitmaken van de plattelandsbevolking. In het midden van de jaren 60 vloeien democratische revolutionaire elementen samen om de Democratische Volkspartij van Afghanistan (DVPA) te vormen. In 1973 werd de koning afgezet, maar de regering die hem kwam te vervangen bleek autocratisch, corrupt en impopulair. Deze werd op haar beurt omgestoten in 1978 na een massale demonstratie voor het presidentiële paleis, en nadat het leger zich inmengde aan de kant van de demonstranten.

De militaire officieren die de leiding namen nodigden de DVPA uit om een nieuwe regering te vormen onder leiding van Noor Mohammed Taraki, een dichter en romanschrijver. Zodoende bekleedde een marxistisch geleide coalitie van nationale democratische machten haar ambt. ”Het was een gebeurtenis, die volledig binnenlands van aard was. Zelfs de CIA gaf de USSR niet de schuld,” schrijft John Ryan, een gepensioneerd professor aan de Universiteit van Winnipeg, die rond die tijd in Afghanistan een landbouwkundig onderzoeksproject ter uitvoering bracht.

De regering-Taraki legaliseerde het vormen van vakbonden en voerde het minimumloon, een progressieve inkomensbelasting, een alfabetiseringscampagne en programma’s die het volk een betere toegang tot gezondheidszorg, woonruimte, en hygiënische verbeteringen gaven in. Beginnende boerencoöperatieven werden gestart en prijsreducties voor sommige belangrijke voedingsbronnen werden opgelegd.

De regering vervolgde ook een campagne die al door de koning was begonnen om de emancipatie van vrouwen van hun eeuwenoude tribale verbindingen te bevorderen. Ook voorzag de regering in openbare educatie voor meisjes en voor de kinderen van verschillende stammen. Een bericht in de San Francisco Chronicle (17 november 2001) liet weten dat onder de regering-Taraki Kaboel “een kosmopoliete stad” was. “Kunstenaars en hippies stroomden naar de hoofdstad. Vrouwen studeerden landbouwkunde, bouwkunde en handel aan de stadsuniversiteit. Afghaanse vrouwen vervulden publieke functies, in de jaren 80 waren er zeven vrouwelijke leden van het parlement. Vrouwen konden autorijden, reizen en daten. Vijftig procent van de universitaire studenten waren vrouwen.”

De regering begon met het uitroeien van de cultivatie van opiumpapaver. Tot dan was de Afghaanse productie van opium verantwoordelijk voor meer dan zeventig procent van de wereldwijde heroïnevoorziening. Ook hief de regering alle schulden van boeren op, en begon met de ontwikkeling van een massaal landhervormingsprogramma. Volgens Ryan was dit “een ware volksregering, en het volk keek vol goede hoop naar de toekomst.”

Uit meerdere hoeken begon er echter een serieuze oppositie te groeien. De feodale landheren verzetten zich tegen het landhervormingsprogramma dat een inbreuk maakte op hun bezittingen, en stamleden en fundamentalistische mullahs verzetten zich hevig tegen de toewijding van de regering aan geslachtsgelijkheid en de educatie voor vrouwen en kinderen.

Vanwege de egalitaire en collectieve economische benadering van de regering-Taraki, haalde ze zich ook de oppositie van de Amerikaanse nationale veiligheidsstaat op de hals. Bijna direct nadat de DVPA-coalitie aan de macht kwam lanceerde de CIA, geassisteerd door Pakistaanse en Saoedische militaire steun, een grootschalige interventie in Afghanistan aan de kant van de ontzette landheren, reactionaire stamhoofden, mullahs en opiumsmokkelaars.

Een hoge functionaris binnen de regering was Hafizulla Amin, door velen ervan verdacht door de CIA gerekruteerd te zijn tijdens de jaren die hij als student in de Verenigde staten spendeerde. In september 1979 greep Amin de macht met een gewapende coup. Hij executeerde Taraki, bracht de hervormingen tot stilstand en duizenden volgelingen van Taraki werden door hem vermoord, gevangengezet of verbannen terwijl hij zijn weg richting een fundementalistische islamitische staat vervolgde. Maar binnen twee maanden werd hij omvergeworpen door DVPA-restanten waaronder onderdelen van het leger.

Er moet gemeld worden dat dit allemaal gebeurde voor de militaire interventie van het Rode Leger. Zbigniew Brzezinski, adviseur op het gebied van de nationale veiligheid, gaf maanden voor de sovjetinterventie publiekelijk toe dat de Carter-regering moslimextremisten voorzag van immense bedragen om de Afghaanse regering omver te werpen. Bij deze pogingen hoorden de beestachtige misdaden van de door de CIA gesteunde moedjahedien tegen scholen en leraren in de landelijke gebieden.

Tegen het einde van 1979 vroeg de ernstig belegerde DVPA-regering Moskou om troepen te sturen om de aanvallen van de moedjahedien en buitenlandse huurlingen – allen gerekruteerd, gefinancierd, en prima bewapend door de CIA – te pareren. De Sovjetunie had al eerder hulp geboden voor mijnprojecten, educatie, landbouw en gezondheidszorg, maar het leveren van militaire steun zou een verplichting zijn van een heel andere, serieuze en politiek gevaarlijke aard. Er waren meerdere verzoeken van Kaboel nodig voordat Moskou een interventie toezegde.

Jihad en Taliban, CIA-stijl
De Sovjetinterventie was een gouden kans voor de CIA om het tribale verzet om te buigen in een heilige oorlog, een islamitische jihad om de goddeloze communisten het land uit te jagen. Gedurende deze jaren besteedden de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië ongeveer 40 miljard dollar aan de oorlog in Afghanistan. De CIA en consorten recruteerden, bewapenden en trainden bijna 100.000 radicale moedjahedien uit veertig moslimlanden waaronder Pakistan, Saudi-Arabië, Iran, Algerije, en Afghanistan zelf. Onder hen waren de van Saoedische afkomst zijnde rechtse miljonair Osama Bin Laden en zijn aanhang.

Na een lange en succesloze oorlog verlieten de Sovjets het land in februari 1989. Over het algemeen wordt gedacht dat de Marxistische DVPA-regering meteen instortte na het vertrek van de Sovjettroepen, maar in werkelijkheid behield het nog genoeg aanhang om nog drie jaar door te vechten, en een jaar langer te overleven dan de Sovjetunie.

Bron van het artikel: The Marxist-Leninist

Vertaling: Misha Berghege