Annabelle Schouten en Mark Jan Smit

Het DC van Albert Heijn in Zwolle bestaat uit twee afdelingen: Houdbaar en Vers. Van der Sloot werkt inmiddels tien jaar bij Vers. Drie jaar geleden werd hij meer uit nieuwsgierigheid lid van de FNV. Dat deze op dat moment weinig actief was, bleek wel uit het feit dat ze Van der Sloot bij de verkeerde afdeling inschreven, namelijk bij Houdbaar, zonder dat iemand dit opviel. Dit kwam pas vorig jaar september aan het licht toen hij tot de kadergroep toetrad!

Frisse wind

FNV-organizerBart Plaatje vond Van der Sloot een geschikte kandidaat voor de kadergroep bij de afdeling Vers en vroeg of hij bereid was hierin toe te treden. Van der Sloot hoefde niet lang na te denken. Een frisse wind in de kadergroep was hard nodig. Al jarenlang zaten er dezelfde mensen en zij werkten volgens het zogenaamdeservicemodel. De bond was onzichtbaar en weinig actief en dat moest veranderd worden. De kadergroep van de afdeling Houdbaar heeft al iets eerder deze stap gemaakt en loopt daarom voor op Vers. ‘Op vers hebben we te maken met een CNV-bolwerk’, vertelt Van der Sloot. ‘De contacten hiermee zijn moeizaam. CNV’ers verwijten ons soms dat wij alleen voor de Poolse uitzendkrachten opkomen’.

Ook de werknemers denken vaak nog volgens het servicemodel, dat de vakbond hun problemen wel even oplost. Maar Van der Sloot is dan altijd heel duidelijk: ‘Het is jouw probleem, wat wil je er zelf mee? We kunnen het vervolgens samen oplossen.’ Praten met de mensen op de werkvloer is heel belangrijk. Van der Sloot wil iedereen helpen, maar verwacht wel dat mensen zelf ook meedoen.

Aparte kantines

De scheiding tussen werknemers in vaste dienst en uitzendkrachten, waaronder veel Polen wordt door de werkgever kunstmatig in stand gehouden. De vaste werknemers, de Nederlandse uitzendkrachten en de Poolse uitzendkrachten hebben allen hun eigen kantine. De werkgever doet dat niet voor niets. ‘Zo kunnen de verschillende groepen tegen elkaar uitgespeeld worden’, zegt Van der Sloot.

Gerwin van der Sloot in actie.

De vakbond liet zich daar bij de reorganisatie van twee jaar geleden ook toe verleiden. Albert Heijn wilde het aantal uitzendkrachten binnen het DC vermeerderen, tegen de wil van de bond in. Van der Sloot hierover: ‘We kwamen er niet uit en zijn daarom maar met deze discussie gestopt. Wel hebben we er toen 3% loonsverhoging bij gekregen voor de vaste mensen.’ Maar de uitzendkrachten kregen niets.

‘De samenwerking tussen Nederlanders en Poolse uitzendkrachten kan frustratie veroorzaken, vanwege de taalbarrière’, vertelt Van der Sloot. ‘Maar ze werken wel keihard’. De huisvesting van de Poolse uitzendkrachten laat overigens te wensen over, en dat is nog maar zacht uitgedrukt. Dat merkte Van der Sloot op de informatiedag van FNV Bondgenoten voor Polen, die op 25 januari plaatsvond. Ze zijn met de gehele kadergroep naar een bungalowpark in Ommen geweest, waar de Polen gehuisvest zijn. ‘Ik ben me toen kapot geschrokken want ik wist vooraf niet wat er speelde. Mensen stonden ons huilend op te wachten. De woonomstandigheden waren verschrikkelijk. De schimmel en paddenstoelen stonden op de muren!’ Daarnaast zijn er onder Poolse uitzendkrachten problemen met het busvervoer en het boetesysteem.

‘New way of working’

Momenteel speelt er een nieuwe reorganisatie bij Albert Heijn. Het bedrijf noemt dit de ‘New way of working’. Het komt erop neer dat het werk eentoniger gaat worden, minder afwisselend, waardoor efficiënter gewerkt kan worden. Er zullen mensen boventallig worden. ‘Dit gaat de mensen raken’, zegt Van der Sloot. ‘Dit soort zaken drukt de leiding er zo doorheen, zonder voldoende informatie te geven. De mensen worden dom gehouden’. De werknemers moeten weten waar zij aan toe zijn omdat zij hun maandelijkse lasten hebben, zoals een hypotheek of alimentatie. ‘Dit heb ik ook aangegeven richting de sitemanager’, vervolgt Van der Sloot. ‘Probeer de communicatie te verbeteren’.

Een zichtbare vakbond

‘Sinds we bezig zijn met organizing, zijn er zaken aan het veranderen’, vertelt Van der Sloot. Er wordt op ledenwinst op de werkvloer ingezet en niet zonder succes. In een jaar tijd is het aantal FNV-leden van 80 naar 150 toegenomen! ‘Ik probeer mijn enthousiasme over te brengen. Ik probeer de mensen duidelijk te maken dat ze er niet alleen staan. De vakbond is er voor hen en helpt hen om hun problemen op te lossen.’ Er worden één-op-ééngesprekken gevoerd. Voor Van der Sloot is iedere werknemer gelijk: manager [productieleider], medewerker in vaste dienst, of uitzendkracht. ‘Als mijn baas [letterlijk gezegd?] met een probleem op mij af zou komen, zal ik hem natuurlijk evengoed helpen. Ik heb hem wel eens op de man af gevraagd hoe hij tegenover de vakbond stond. Hierop gaf hij een ontwijkend antwoord’.

Het werk van de kadergroep begint effect te sorteren. Er komen meer mensen naar Van der Sloot toe met allerlei vragen en problemen. Van der Sloot: ‘Mensen zeggen dat ze vroeger niet veel van de bond hoorden, maar de laatste tijd juist wel’. Zij worden serieus genomen. Van der Sloot probeert hun vragen te beantwoorden, hij zoekt zaken uit via internet. En vragen waar hij geen antwoord op heeft, schrijft hij op en legt hij voor aan de bond.

Enquête onder uitzendkrachten

De uitzendkrachten zijn in het verleden, mede door de duidelijke scheiding op de werkvloer, onderbelicht gebleven. Maar ook daar wordt nu aan gewerkt. In april is er onder de uitzendkrachten en parttimers aan de poort een enquête gehouden. In deze categorie bevinden zich de meeste jongeren. Daarbij werd vooral gevraagd naar de werksfeer, de werkdruk en de behoefte aan een vakbond.

Uit de uitkomsten van de enquête blijkt vooral dat de gebrekkige communicatie vanuit de leiding als een probleem ervaren wordt. De uitzendkrachten zijn bijvoorbeeld best bereid om over te werken, maar dit zal vooraf wel duidelijk gecommuniceerd moeten worden. De werkdruk wordt echter wel als hoog ervaren. Om bij te kunnen dragen aan de verbetering van de communicatie en om de uitzendkrachten een stem te geven binnen de bond, is voorgesteld om de kadergroep uit te breiden met een lid uit deze groep.

Van der Sloot verwacht zonder meer een onrustig jaar, met de reorganisatie en de nieuwe cao-onderhandelingen op komst. ‘Hoe meer wij van ons laten horen, hoe meer kansen we hebben om mensen daadwerkelijk te interesseren voor de vakbond’. De werkgever volgt met argusogen de ontwikkelingen van de bond die zich steeds duidelijker begint te profileren. De werknemers zien het juist van de andere kant. ‘Het resultaat is dat de collega’s steeds meer van zich durven laten horen, ook op mijn afdeling’, vertelt Van der Sloot. Naar hun mening wordt gevraagd en deze telt! Van der Sloot sluit af met het belangrijkste uitgangspunt: ‘Ik probeer juist veel tussen de mensen te staan’.

Mark Jan Smit

Het afgelopen jaar zijn er meerdere gevallen van uitbuiting en intimidatie van Poolse uitzendkrachten in de media gekomen. Zelf heeft Bernadeta Chudzik dit ook aan den lijve ondervonden in de zes jaar dat ze in Nederland woont en werkt. Ze heeft voor diverse uitzendbureaus gewerkt. Daarbij kon ze altijd goed voor zichzelf opkomen, maar ze zag dat sommigen van haar collega’s daar minder in slaagden. Ze maakte zich hierover ontzettend boos, maar voelde tegelijkertijd de onmacht om er iets aan te doen. Altijd gebrek aan respect, altijd werk op het allerlaagste niveau. ‘Het is gewoon moderne slavernij!’, kenmerkt Chudzik de situatie treffend.

Een tijdje geleden kwam Chudzik aan de poorten van haar toenmalige werkplek, een distributiecentrum van Albert Heijn, FNV-organizer Bart Plaatje tegen. Ze kwamen aan de praat en al snel ging het gesprek over de situatie van de Polen in Nederland. Vanaf toen ging het vlot. Plaatje vroeg haar of ze vertaler wilde worden. Vervolgens solliciteerde ze als organizer en werd aangenomen. Dat is nu vijf maanden geleden. Nu zit Chudzik daadwerkelijk in de positie om te strijden tegen het onrecht dat ze al jarenlang gezien en ondervonden heeft.

Een vrij land zonder discriminatie?
Gevallen van intimidatie en uitbuiting van Poolse werknemers zijn geen incidenten, maar ze vinden systematisch plaats. Dit kan Chudzik volmondig bevestigen. Arbeidskrachten uit Polen worden hier dikwijls met mooie beloften naar toe gelokt door Nederlandse uitzendbureaus in Polen. Eenmaal hier aangekomen is het toch allemaal minder fraai, maar de mensen worden dan voor het blok gezet. Je kunt of akkoord gaan met de slechte woon- en werkomstandigheden, of teruggaan naar Polen. ‘Ze hopen dat het allemaal beter wordt en accepteren de omstandigheden, maar beter wordt het niet’, vertelt Chudzik.

Bernadeta Chudzik (midden) in actie.

De Polen worden in slechte onderkomens gehuisvest en hebben vaak zeer beperkte bewegingsvrijheid. Een belangrijk gemis is het gebrek aan eigen vervoer. Meestal worden ze met busjes van het uitzendbureau uit Polen gehaald en met dezelfde busjes van en naar het werk gebracht. De Polen spreken de taal niet, kennen hier de weg niet en dikwijls liggen hun onderkomens afgelegen, waardoor ze in wezen gevangen zitten in hun kleine kamer. Chudzik: ‘Je denkt dat Nederland een vrij land is, vrij om te gaan en staan waar je wilt, om de keuzes te maken die je wilt, een land zonder discriminatie, maar de praktijk voor Poolse werknemers is toch heel anders.’

Stap voor stap
Momenteel zijn er nog maar weinig Poolse werknemers georganiseerd in de bond. ‘We staan pas aan het begin’, vertelt Chudzik. ‘We proberen ons stap voor stap te verbreden’. Chudzik is begonnen in haar oude werkomgeving en heeft dat stapsgewijs uitgebouwd. Inmiddels zijn er in een aantal bedrijven kadergroepen in ontwikkeling. Chudzik beschikt over contactpersonen in de bedrijven die weer in contact staan met hun collega’s. Op deze manier wordt er binnen de bedrijven een netwerk opgebouwd. Dat er voorzien wordt in een grote behoefte, blijkt wel uit de vele telefoontjes die Chudzik krijgt van werknemers uit deze bedrijven over allerlei woon- en werkgerelateerde problemen.

Maar het is een moeilijke strijd om de mensen georganiseerd te krijgen, en niet zonder reden. ‘Vooral de angst om de baan te verliezen is groot. Er is veel intimidatie op de werkvloer’, vertelt Chudzik. Er is bepaald geen gebrek aan bewustzijn onder de Poolse werknemers. Iedereen is ervan overtuigd dat hij of zij uitgebuit wordt. ‘Maar je moet hen ervan overtuigen dat je door organisatie en strijd zaken kunt veranderen’, vervolgt Chudzik. ‘Mensen moeten erin geloven, ze moeten weten wat ze kunnen, ze moeten ervoor vechten!’ En dan vooral in georganiseerd verband. ‘Laten zien dat hun problemen niet individueel zijn, maar voor iedereen gelden, dat is het belangrijkste.’

Overwinning in Tilburg

Poolse uitzendkrachten in Tilburg, eind maart.

Wat ze als groep kunnen bereiken, heeft de wilde staking van zo’n twintig Poolse uitzendkrachten in Tilburg getoond. De angst werd overwonnen en bovendien hadden ze niets meer te verliezen. Ze streden tegen het ontnemen van hun laatste resten bewegingsvrijheid die hen bij de overplaatsing naar Nistelrode ontnomen zouden worden, tegen het ontnemen van de meest elementaire mensenrechten op een normaal en vrij leven, tegen het idee dat je alleen nog maar leeft om te werken. En deze strijd werd gewonnen, omdat ze als groep tegen uitzendbureau E&A in het verweer kwamen. De zes ontslagen uitzendkrachten werden weer aangenomen en hun overplaatsing ging niet meer door. ‘Ik ben ontzettend trots op deze mensen, op wat ze bereikt hebben’, vertelt Chudzik. ‘Ze zijn meer zelfverzekerd uit de strijd gekomen. Ze weten nu wat ze met strijd kunnen bereiken’.

Dit zal een eye-opener moeten zijn voor vervolgacties. De intimidatie vanuit de werkgevers zal toenemen al naargelang de Poolse werknemers zich meer zullen gaan organiseren. Maar wanneer de werkgevers zich geconfronteerd zien met een sterke en georganiseerde groep zullen ze moeten inbinden, zoals E&A heeft moeten doen. Binnenkort zal Chudzik zich op andere uitzendbureaus gaan richten. Het is de bedoeling om via de organizing-aanpak de organisatie van de Poolse werknemers zo sterk te doen toenemen, dat er een preventieve werking van uitgaat, een soort van afschrikking. ‘Dat de uitzendbureaus al bij voorbaat hun beleid zullen gaan aanpassen’, legt Chudzik uit.

Vertrouwen in de toekomst
In een kort tijdsbestek van een slechts een aantal maanden is er al veel bereikt. De strijd voor een rechtvaardige behandeling voor Poolse werknemers gaat door! Het probleem verdient alle aandacht en ondersteuning. De vele misverstanden over Poolse werknemers in Nederland moeten uit de weg geruimd worden. En Chudzik gelooft in deze strijd. ‘Ik geloof in de mensen, ik geloof in veranderingen, ik geloof in mijn werk en ik ga er helemaal voor!’ Strijdbaar sluit ze af met: ‘Ik geloof in deze strijd en ik wil er voor vechten!’

Albert Mekkes
Matthijs Dröge

Bart Plaatje en Johan Kiel stonden die dinsdagochtend enquêtes te houden onder werknemers van horecagroothandelbedrijf Hanos. Deze actie was tot stand gekomen nadat er berichten van intimidatie tegen de werknemers de vakbond bereikten. In de enquêtes werd geïnventariseerd of er behoefte aan een vakbond was. Hanos probeert zelf zoveel mogelijk de vakbond buiten de deur te houden.

Hiervan was directeur Kranenburg niet gediend. Hij kwam naar hen toe en eiste onmiddellijk dat ze zouden vertrekken, een gesprek was niet mogelijk. “Hij probeerde ons van het terrein te duwen,” vertelt Plaatje. “Nou zijn we niet de kleinste mensen, dus dat ging nog wel even duren. Toen kreeg hij ineens zo’n blik in zijn ogen, blijkbaar knapte er iets.”

Kranenburg stapte terug in zijn auto en reed op de twee FNV’ers af. “We moesten tussen de geparkeerde auto’s springen.” Even later kwam mede-eigenaar Everards aan. De twee directeuren begonnen samen Plaatje en Kiel naar buiten te werken. “Uiteindelijk zijn we maar gegaan en gingen we in de buurt koffie halen en het even allemaal laten bezinken.”

Dat het hier niet bij blijft moge duidelijk zijn, vandaar dat de organizers aangifte hebben gedaan. Verder is het hek van Hanos op woensdagavond 14 april versierd met tape en Bondgenootje-posters. Ook de komende tijd zal blijken dat agressie tegen vakbondsmensen die gewoon hun werk doen niet gepikt wordt.

Zie ook: artikel FNV Bondgenoten Regio Noord
Interview van Voorwaarts! met Bart Plaatje

Albert Mekkes

Geen respect? Dan krijg je deze bende.

Bondgenootje trok naar het kantoor van Asito om duidelijk te maken dat het loon moet worden verhoogd en er een nieuwe cao moet komen. Eenmaal aangekomen bij Asito werden de auto’s uitgeladen en verschenen de posters, afvalzakken en linten om het kantoor te decoreren.

Anderhalf uur later zag het kantoor er stukken beter uit! Twee grote borden waarop de letters Asito staan, werd voor een deel beplakt totdat de letters Aso bovenaan verschenen.  Verder hadden de Bondgenootje-activisten de deuren en ramen beplakt met posters waarop verschillende teksten pronkten, zoals ‘Wij zijn schoonmakers, onze baas is een smeerlap’.

Bondgenootje-teksten sieren de ruiten van Asito.

Met deze actie heeft Bondgenootje een vuist gemaakt tegen de bazen, een vuist van mensen van alle leeftijden, afkomst en functies. De laatste staking van deze omvang was in 1933. De schoonmakers maken dus geschiedenis. Wanneer zij winnen, winnen wij allemaal!

Annabelle Schouten

"Gaan we staken: ja of nee? Ja!!!"

Aanleiding voor de wilde staking was de gedwongen overplaatsing van de 20 uitzendkrachten afgelopen zaterdag. Logistiek uitzendbureau E&A, dochteronderneming van Luba, had besloten de medewerkers te verhuizen van Tilburg naar Nistelrode. Hun nieuwe onderkomen bleek nog veel slechter te zijn dan in Tilburg en bovendien ook ver gelegen van voorzieningen als winkels. Ze moesten meer betalen voor huur, energie en eten. Alsof deze inperking van vrijheid nog niet genoeg was, bepaalde het uitzendbureau ook nog eens wat de medewerkers aten en wanneer. Toen 6 van hen hun mond hierover opentrokken, werden ze ontslagen.

Succes
De Polen hebben dit niet gepikt en zijn met de hele groep in staking gegaan. En met succes! Na de onderhandelingen tussen FNV Bondgenoten en E&A hebben zij de strijd gewonnen. Dat ging niet zonder slag of stoot. Dinsdag bleek het uitzendbureau de gemaakte afspraken op geheel eigen wijze te interpreteren. De staking zou daarom gewoon doorgaan. Ook stonden kaderleden in de distributiecentra van Albert Heijn, waar de Polen werken, klaar voor het houden van poortacties deze week. Maar na een stevig onderhoud met de bond en met Luba moest E&A woensdagochtend toegeven op alle eisen.
Iedereen van de groep gaat weer terug naar Tilburg en krijgt zijn eigen kamer terug. Voor degenen die het door vermoeidheid kunnen opbrengen om te werken krijgen snipperdagen. Tot aan de terugkeer naar Tilburg betaalt E&A voor 3 maaltijden per dag. Ook gaan de kosten (voor huur, energie enzovoorts) niet omhoog. En heel belangrijk: er wordt geen medewerker meer ontslagen zonder dat FNV Bondgenoten ernaar gekeken heeft.

Uitbuitbureau
E&A blijkt er nogal duistere praktijken op na te houden ondanks dat het gecertificeerd is. Vervoer, huisvesting, arbeidsvoorwaarden, de manier waarop er met mensen wordt omgegaan, in bijna alles worden de rechten van de Polen geschonden. Ze mogen niet op eigen vervoer hierheen komen en zijn verplicht om de (vaak bijzonder slechte) huisvesting van E&A te accepteren. Contracten of salarisstroken kloppen niet. Lonen zijn te laag. En van intimidatie is men niet vies. Wie er wat van durft te zeggen, wordt direct teruggestuurd naar Polen. Het is niet voor niets dat bestuurder Handel, Lex Makkinje, het woord slavernij in de mond neemt.

Vuist maken
Het is dan ook niet verwonderlijk dat E&A het er maar moeilijk mee heeft dat de uitzendkrachten zich beginnen te organiseren en dat het ineens met een vakbond te maken heeft. FNV Bondgenoten hield 25 januari, P-day, een grootschalige voorlichtingscampagne onder de uitzendkrachten om hen te wijzen op hun rechten. Op verschillende locaties begint het vakbondswerk onder de Polen gestalte te krijgen. Onlangs werd in Ommen een belangrijk succes behaald voor hun bewegingsvrijheid: voortaan mogen zij met eigen vervoer naar Nederland komen. Dit succes en de overwinning van de wilde staking vormen een belangrijke basis om het vakbondswerk onder de Polen verder op te bouwen en een brug te slaan naar Nederlandse (vaste) medewerkers. Laat het voor alle uitzendbureaus een signaal zijn: ook uitzendkrachten kunnen zich organiseren, als zij samen een vuist maken.

Het zal niemand verbazen dat de meeste schoonmakers niet bepaalt boven de Balkenende-norm uitkomen. Ze verdienen vaak weinig voor veel en hard werken. Om daar nog even een schepje boven op te doen, weigeren de schoonmaakbedrijven om het loon van de schoonmakers met de inflatie te laten meegroeien. De schoonmakers gaan er dus feitelijk op achteruit. Daar komt nog bij dat schoonmakers dikwijls tijdens een werkdag op meerdere plekken moeten werken. Bijgevolg zijn zij vaak de eerste paar uur aan het werk om hun eigen reiskosten te kunnen betalen. De schoonmakers komen daarom op voor een reiskostenvergoeding en een loonsstijging van 3%.

Daarnaast zetten de schoonmakers zich in voor een opleiding. Veel schoonmakers spreken slecht Nederlands en daarom is in de huidige CAO afgesproken dat nieuwe schoonmakers een vakopleiding krijgen tijdens werktijd. In ruil hiervoor is afgesproken dat zij in hun eerste jaar minder verdienen dan normaal. Nu vinden de schoonmaakbedrijven het natuurlijk geen probleem om de schoonmakers minder te betalen. Het probleem zit hem in het geven van de opleiding. Want van de 20.000 schoonmakers die vorig jaar een vakopleiding zouden moeten krijgen, hebben slechts 500(!) een opleiding gekregen.

Intimidaties
De schoonmakers zijn de verhalen en beloftes van de schoonmaakbedrijven meer dan zat. Zij pikken het niet langer! In heel Nederland zijn schoonmakers daarom in actie gekomen, met als nieuw hoogtepunt de demonstratie in Utrecht van dinsdag 23 februari. Maar het wordt de schoonmakers alles behalve gemakkelijk gemaakt om de straat op te gaan. Vrijwel iedere schoonmaker die je spreekt, geeft aan dat ze keihard worden geïntimideerd wanneer ze opkomen voor een betere CAO. Bijvoorbeeld een schoonmaker op de trein: ‘Mijn teamleider zegt dat ik minder tijd besteed aan mijn werk omdat ik met mensen praat over de acties. Ik ben daarom 60 cent per uur terug gezet.’

Ook maken de schoonmaakbedrijven dankbaar gebruik van het feit dat veel schoonmakers slecht Nederlands spreken, of dat zij hun rechten niet kennen. Een organizer verteld: ‘Het komt voor dat mensen plotseling twee contracten onder hun neus gedrukt krijgen: één waarin je akkoord gaat met minder gaat werken, de andere is een ontslag brief. Verteld wordt dat je één van beide moet tekenen, terwijl dat helemaal niet het geval is. Mensen weten simpelweg niet dat ze niets hoeven te ondertekenen.’

Strijdbaar
Maar ondanks het bedrog en de bedreigingen zijn de schoonmakers strijdbaar. Judy Lock, schoonmaker op Schiphol, vertelt: ‘Er zijn twee soorten mensen: zij die zichzelf respecteren en zij die dat niet doen. Alleen wanneer je voor jezelf op komt en je je niet laat intimideren, kun je wat bereiken.’ Gelijk heeft ze, want de schoonmaakbazen leveren niet vanzelf in.

De strijd van de schoonmakers kan daarom ook op  steeds meer solidariteit rekenen. Onlangs, toen de  schoonmakers in Amsterdam actie voerden, ging de  ene na de andere duim omhoog. Eenmaal bij de  belastingdienst aangekomen overstemden de  receptionisten de schoonmakers bijna, toen er  geroepen werd: ‘SCHOON GENOEG!’ Bij omstanders zijn er  al zoveel solidariteitsboodschappen op schoonmaakdoekjes verzameld, dat de schoonmakers daarmee op 23 februari bijna de halve stationshal in Utrecht konden opvullen.

Intussen zeggen de schoonmaakbedrijven (die gemiddeld zo’n 8% winst maken) niets te kunnen doen: ‘Er is geen geld, ga maar naar de opdrachtgevers toe.’ Maar de opdrachtgevers die schoonmaakcontracten betalen, maken duidelijk dat zij niet verantwoordelijk zijn voor de CAO in de schoonmaakbedrijven. Beide partijen dragen dus schuld, maar niemand wil deze op zich nemen. Laten we daarom hopen dat stoffige kamers, volle prullenbakken en stinkende gebouwen de schoonmaakbedrijven en opdrachtgevers snel wat creatiever zullen maken.

Werkdruk
De verhalen van de schoonmakers liegen er niet om. Iedere keer opnieuw wanneer je met een schoonmaker spreekt, denk je: ‘Nu heb ik alles gehoord, nu kan het echt niet erger!’ Tot je met de volgende schoonmaker in gesprek komt. Een voorbeeld is de torenhoge werkdruk waarmee zij te kampen hebben. Een schoonmaker in de buurt van station Den Haag-Centraal vertelt: ‘Om een trein schoon te maken, hebben we 30 minuten nodig, maar we krijgen er maar 15’. Tegelijkertijd wordt het aantal mensen steeds verder terug gebracht. Waar eerst vier à vijf mensen werkten, werken er nu nog maar drie. Voor iedereen die zich dus afvraagt waarom de treinen zo vies zijn, terwijl de schoonmakers zich uit de naad werken, weet nu dus waarom!

Naast de hoge tijdsdruk, is het werk ook fysiek zwaar. In de treinen moeten de schoonmakers bijvoorbeeld constant door hun knieën om de prullenbakken leeg te halen. Niet voor niets hebben veel schoonmakers daarom last van hun schouders, rug, knieën, en andere gewrichten. Een schoonmaker die voor een bank werkt, merkt op: ‘Wij hebben een van de hoogste ziekteverzuimen in Nederland. En dan vraagt men zich af hoe dat komt!’

Race to the bottom
Op andere plekken is dat niet anders. De concurrentie onder schoonmaakbedrijven is moordend, wanneer gevochten wordt om een contract binnen te halen. Wordt er daarbij bezuinigd op de winsten van de schoonmaakbedrijven? Absoluut niet! Het drukken van de kosten komt volledig op de schouders van de schoonmakers terecht: minder schoonmakers, een onmogelijk hoge werkdruk, een lage beloning, enzovoort. Het gevolg is dat het werk steeds sneller moet en dat er bepaalde werkzaamheden simpelweg niet meer gedaan kunnen worden. Niet voor niets spreekt de schoonmaakbond van een ‘Race to the bottom.’

Het zal menig treinreiziger al zijn opgevallen: van tijd tot tijd stromen de pullenbakken helemaal over, er kan niets meer bij. Ook de bezoekers van de belastingdienst zullen het ‘Schoon Genoeg!’-logo gezien hebben. In heel Nederland zijn de schoonmakers de manier waarop zij behandeld worden meer dan zat en komen zij op voor een betere CAO.

De schoonmakers zetten zich in voor een reiskostenvergoeding, een betere beloning en meer respect. Het feit dat ze veel reiskosten moeten maken om zich gedurende een werkdag van locatie naar locatie te verplaatsen, dient hierbij meegenomen te worden. Het wordt tijd dat de schoonmaaksector eens serieus genomen wordt. Iedere schoonmaker heeft zo zijn of haar verhaal over de misstanden in de sector. Daarom zijn de schoonmakers op 23 februari in actie gekomen. En dit zal niet het laatste zijn wat we van de schoonmakers gehoord hebben!

Redactie

Beste mensen!

In de afgelopen weken is de Vakbond van Schoonmakers veel in het nieuws geweest. Er waren stakingen op verschillende plaatsen in het land. Trein en station schoonmakers namen het voortouw en legden al verschillende malen het werk stil, op Amsterdam CS leek het wel de avond na koninginnedag, één grote troep. Ze namen hun collega’s in kantoren, universiteiten en ziekenhuizen op sleeptouw, demonstreerden op de Dam, stonden zij aan zij met studenten in hun protesten en trokken door het land.

De lobby’s van verschillende grote opdrachtgevers werden bezocht, bezet en opgeluikt door actievoerende leden van de Vakbond van Schoonmakers, van ABN Amro tot Robeco en van de ING tot WTC. Ondertussen werden bij iedere actie meer schoonmaakdoekjes met solidariteitsbetuigingen verzameld van mensen uit het land, ze werden aan elkaar genaaid, met als resultaat dat de doek nu al bijna 10 bij 10 meter groot is!

In de afgelopen tijd is er veel ondernomen, vaak met uw steun, maar we zijn er nog niet. De Vakbond van Schoonmakers bereid zich voor op de knock out fase van de strijd tegen werkgever en opdrachtgever.

Op dinsdag 23 februari slaan wij opnieuw toe! Landelijke staking (zie bijlage).

Onze leiders en activisten van de Vakbond van Schoonmakers zouden het allen zeer op prijs stellen als jullie ons kunnen komen versterken!

Dinsdag 23 februari

12:00

Utrecht, Jaarbeursplein

Strijdbare groet,

De organizers Vakbond van Schoonmakers Amsterdam

Ashna Kamta

Willem Dekker

Herrie Hoogenboom

Rebeca Pabon

Annabelle Schouten en Mark Jan Smit

Actie van schoonmakers op Schiphol

Tijdens zijn studie werkte Willem Dekker in 2004 in een supermarkt achter de kassa. Hij kreeg een nulurencontract. Met andere woorden, hij kon er van de één op de andere dag weer uitgegooid worden. Vier jaar lang heeft hij zo’n contract gehad. Vrijwel meteen is Dekker lid van de vakbond geworden. Reacties vanuit de vakbond op Dekkers langdurige nulurencontract waren: dat kan niet, dat hebben wij niet zo afgesproken. ‘Dat kan dus wel als niemand wat doet’, vertelt Dekker.

Kassa 5
Het was moeilijk om het supermarktpersoneel warm te krijgen voor de vakbond. Daarvoor veranderde de samenstelling van het personeel te snel. Toch stond Dekker niet stil. Hij heeft een aantal mensen lid van de bond weten te maken en voor de site van FNV Bondgenoten schreef hij een anonieme column onder de naam ‘Kassa 5’ waarin het personeelsbeleid in de supermarkten aan de kaak gesteld werd. ‘In het begin was ik vooral bezig met de punten uit de CAO die overtreden werden”, aldus Dekker, “maar je moet uitgaan van wat de mensen bezig houdt. Mijn grote droom is nog altijd een staking bij de kassa’s. Nog nooit vertoond!’

FNV Jong
Dekker trad toe tot FNV Jong, toen deze in 2005 opgericht werd. In FNV Jong is Dekker mede verantwoordelijk voor de zogenaamde flexinspecties in de supermarkten. Doel hiervan was om onderzoek naar het flexwerk te doen en wat jongeren hiervan vinden door met hen te praten. In de periode dat Dekker actief was binnen FNV Jong is hij voor het eerst in aanraking gekomen met organizing-campagne binnen de FNV. FNV Jong ondersteunde die campagne en was aanwezig bij de acties. Maar verder is FNV Jong vooral een netwerk. Het heeft geen eigen leden en functioneert meer als een soort denktank.

Mensen activeren
Maar Dekkers werkzaamheden bij FNV Jong waren wel het opstapje naar een functie als organizer bij FNV Bondgenoten, en wel bij de sector schoonmaak, waar hij rond de jaarwisseling 2007/2008 aan de slag kon. Voor de eerste schoonmaakcampagne werd een extra organizer gevraagd. ‘Ze vroegen mij omdat ik vaak bij de acties aanwezig was, ik kende de campagne en de mensen’, aldus Dekker.

Maar hoe begin je als kersverse organizer? Dekkers eerste objecten waren de universiteitsterreinen op de Uithof in Utrecht en Fortis. Organizers uit de handel die daar ook aanwezig waren, hadden reeds netwerken opgebouwd waar Dekker gebruik van kon maken. Hij begon met het bezoeken van de schoonmakers tijdens de koffiepauzes en voerde vele gesprekken met hen. Proberen hen bij het cao-traject te betrekken was één van de doelen. Maar het is veel belangrijker om de mensen actief te krijgen. ‘We zijn er niet alleen om informatie te verstrekken, maar om mensen te activeren’, vertelt Dekker. “Je kijkt steeds: wie zijn de leiders? Het maakt niet uit of hij of zij lid van de bond is of niet.”

Beweging op Schiphol
Afgelopen jaar kwamen de acties van de schoonmakers op Schiphol landelijk in het nieuws. Dit feit alleen al is een grote overwinning. De meeste mensen hebben geen idee wat het werk van de schoonmakers precies inhoudt omdat de meeste kantoren ‘s avonds schoongemaakt worden wanneer het personeel al lang en breed thuis zit. ‘Mijn vader werkt op Schiphol’, vertelt Dekker. ‘Na de acties en de staking kijken de mensen daar nu anders tegen de schoonmakers aan.’

Hoe zijn ze erin geslaagd om het schoonmaakpersoneel op Schiphol zo massaal op de been te krijgen? De organizers begonnen met onderzoek, contacten leggen en de kantines binnengaan. ‘Dat was de zogeheten ‘Blitzweek’’, aldus Dekker. ‘We gingen tussen de mensen zitten. De boodschap was: word lid, word actief. We spraken met de mensen en de lidmaatschapsformulieren lagen op tafel.’ Heel laagdrempelig dus. Ook bezoeken de organizers mensen thuis. Dit geeft een goed inzicht in hun thuissituatie Vervolgens is er een bijeenkomst georganiseerd met de leiders en activisten onder de schoonmakers.

Vanuit deze basis zijn de acties op Schiphol ontstaan. De leiding van de schoonmaakbedrijven op Schiphol probeerde uit alle macht de angel uit de acties te trekken door medewerkers te intimideren en leugens te verspreiden. Maar wanneer je een goede basis hebt opgebouwd, kun je mensen in beweging krijgen. Dekker: ‘De mensen zijn over hun angst heen te helpen door ze boos te krijgen.’ Het resultaat mag er zijn: de schoonmakers raken steeds beter georganiseerd. Op de actiedag tegen de verhoging van de AOW-leeftijd legden zij op diverse plekken het werk neer.

Een ander resultaat is dat het vakbondswerk bruggen slaat tussen verschillende culturen. Dekker vertelt: ‘Via de vakbond brengen we die mensen bij elkaar. Staken is volgens mij de beste vorm van integratie.’ Samen strijden Ghanezen, Marokkanen, Kaapverdianen en anderen voor hun rechten.

Schoonmaken is een vak
De organisatiegraad in de schoonmaaksector is met een kleine 10% niet erg hoog. Wat verder opvalt, is dat een overgrote meerderheid allochtoon en vrouw is. Jongeren zijn daarentegen niet in grote getale te vinden in de schoonmaaksector. Een toenemend aantal werkt op uitzendbasis.

In de schoonmaaksector spelen allerlei issues. Door de vele uitbestedingen is er veel concurrentie. Opdrachten worden voor een zeer scherpe prijs aangenomen. Dat betekent een hoge druk op de kosten, waarvan de loonkosten de belangrijkste zijn. Werkdruk en de lage beloning zijn dan ook twee belangrijke issues waarop de sector zeer slecht scoort. Er zijn schrijnende gevallen voorgekomen van zieke werknemers die niet geloofd werden en eerst op het werk moesten verschijnen om aan te tonen dat ze daadwerkelijk ziek zijn. Daarnaast bestaat er een gebrek aan respect voor de schoonmakers vanuit de leiding, de opdrachtgevers en het kantoorpersoneel. Een ander belangrijk issue zijn de gespreide werktijden. Schoonmakers die acht uur per dag maken beginnen vaak om acht uur ’s ochtends en zijn pas om negen uur ’s avonds thuis omdat ze dan hier twee uur werken, dan daar anderhalf uur, e.d. FNV Bondgenoten heeft een duidelijke eis: een aaneengesloten werkdag van acht uur. Dekker: ‘We willen van schoonmaken weer het vak maken dat het is.’

Schoon genoeg!
De campagne Schoon genoeg! stelt dit centraal. Schoonmakers hebben schoon genoeg van de misstanden, de werkdruk, de respectloze behandeling. Onderdeel van de campagne is een fatsoenlijke cao. FNV Bondgenoten eist: 3% loonsverhoging (de schoonmaaksector maakt ondanks de crisis nog steeds 7% winst), reiskostenvergoeding, taalcursus Nederlands voor iedereen, schoonmaakcursus onder werktijd en een betere behandeling van zieke werknemers.

Steunbetuigingen vormen de grootste poetsdoek

Onlangs is het ultimatum aan de schoonmaakwerkgevers verlopen om de eisen van FNV Bondgenoten in te willigen. De afgelopen tijd hebben op diverse plekken (Amsterdam, Groningen et cetera) acties en stakingen plaatsgevonden, zowel gericht op de werkgevers als op de opdrachtgevers. Onderdeel van de acties is proberen in het Guinness Book of Records met de grootste poetsdoek ter wereld. Aan voorbijgangers wordt gevraagd een doekje te signeren en al deze doekjes worden aan elkaar genaaid. Ook Dekker is volop betrokken bij de acties als organizer van FNV Bondgenoten in de schoonmaaksector. Maar als echte organizer onderstreept hij het cruciale belang van de actiebereidheid op de werkvloer zelf, want de bond is er niet voor de werknemers, maar de werknemers zelf vormen de bond. ‘Het zal van de mensen zelf afhangen of we gaan winnen.’

Lees meer over de campagne Schoon genoeg!

Het was in 2004 dat het balletje ging rollen bij het DC van toen nog Laurus. Plaatje was daar al tien jaar in dienst als voorman toen er een reorganisatie op touw werd gezet. De sfeer op de werkvloer raakte verpest. Het leek erop dat sommige medewerkers weggepest werden. Plaatje was al jarenlang lid van de bond en besloot om te kijken of hij via de kadergroep van het DC iets zou kunnen doen aan de problemen op de werkvloer. Hij stelde een lijst van problemen op en werd uiteindelijk gekozen als kaderlid.

Bart Plaatje, FNV-organizer Handel

Eerste overwinningen
De bestaande kadergroep deed niet veel en maakte al snel plaats voor een andere. Dit waren allemaal nieuwe kaderleden, mensen die stevig in hun schoenen stonden en op de hoogte waren van wat er onder de 500 medewerkers op de werkvloer leefde.
De reorganisatie kwam, maar tegelijkertijd werd bekend dat de topman van Laurus een bonus van 1 miljoen euro zou meekrijgen. ‘”Staken!” dachten we eerst’, vertelt Plaatje. ‘Maar de kans was groot dat het bedrijf failliet zou gaan. Dan maar anders aanpakken.’ Samen met vijf andere kaderleden zette hij een ludieke actie op. Ze schreven een brief aan de topman en verzamelden aan de poort handtekeningen met het voorstel om de helft van zijn bonus in te leveren ten gunste van de ontslagen medewerkers. Bij de overhandiging van de brief op het hoofdkantoor in Utrecht was er volop pers aanwezig.
Het feit dat de vakbondsactivisten niet gekozen hadden voor een harde staking en dat ze de actie op hun vrije zaterdag hadden gevoerd, zorgde voor veel sympathie. Resultaat was dat de bonus binnen twee weken geheel van de baan was. Daarnaast werden alle problemen die de kadergroep verzameld had, opgelost. Nog een overwinning: het aantal nieuwe vakbondsleden nam toe en de organisatiegraad liep richting de 60%.
Na de reorganisatie dreigde sluiting van het DC, toen ABN Amro het bedrijf wilde opsplitsen. Er brak een wilde staking uit. 60 vrachtwagens legden het DC lam. Resultaat was dat de opsplitsing van Super de Boer van de baan was.

Terug naar actie
Vanaf dat moment groeide de kadergroep, zowel in omvang, in structuur en organizing-bewustzijn. In het DC ontstond een netwerk van contactpersonen op elke afdeling. Daarnaast was er geregeld contact met de leidinggevenden van het DC. Plaatje: ‘Dat ging een halfjaartje goed. Maar we merkten dat er steeds minder problemen van de werkvloer opgelost werden.’
Er speelde van alles: de zaterdagtoeslag, het slordig omspringen met medische informatie, het dreigen met uitbesteding van het werk van de vrachtwagenchauffeurs. De kadergroep vond het weer tijd worden voor actie. Op een bijeenkomst van 30 mensen werd besloten een staking voor te bereiden. ‘Tot op de dag van vandaag weet de directie niet wie deze 30 waren’, aldus Plaatje.
De dag daarna hielden deze 30 hun collega’s bij de poort tegen en legden hen uit wat er aan de hand was. Tientallen vrachtwagens blokkeerden de deuren. ’s Middags om 13.00 waren alle eisen ingewilligd.

Uitzendkrachten
Bij het DC werken veel uitzendkrachten. Die krijg je toch heel moeilijk georganiseerd? ‘Er kwamen een aantal uitzendkrachten naar ons toe met problemen. Wij hebben gezegd: maak mensen lid. Dan kunnen we wat doen’, vertelt Plaatje. De uitzendkrachten kwamen bijeen en de kadergroep nam Adecco onder handen. Nu kunnen uitzendkrachten diploma’s halen om hun positie op de arbeidsmarkt te vergroten. Plaatje legt het verband met de mensen in vaste dienst. ‘Uitzendkrachten zijn kwetsbaar. Hun positie moet beter worden. Dat is ook in het belang van de vaste mensen: hoe sterker uitzendkrachten staan, hoe sterker zij zelf staan.’ Concreet uit zich dat in de afspraak dat uitzendkrachten die langer dan drie maanden in dienst zijn, en lid van de bond zijn, niet zomaar naar huis gestuurd mogen worden zonder opgaaf van reden.
De uitzendkrachten van het DC hebben zelf ook actie gevoerd, een petitie om een toeslag ook voor hulpkrachten te laten gelden in de cao. ‘Dit is één van de eerste cao’s met gelijke rechten voor vaste en tijdelijke krachten’, zegt Plaatje.

Organizing?
Dat zijn grote successen. Super de Boer heeft nu serieus rekening te houden met de DC’s, en niet alleen deze supermarkt. Ook bij de Jumbo, Albert Heijn komt de werkvloer in beweging. Het toont de kracht aan van organizing. Plaatje: ‘Na de wilde staking zei een vakbondsbestuurder: “Dit lijkt wel organizing”. Op internet hebben we opgezocht wat organizing precies is. Dit is dus echt vanaf de werkvloer ontstaan.’ Organizing gaat niet alleen over een cao, maar juist over problemen op de werkvloer. Het gaat uit van een gezamenlijke strijd van de werknemers in plaats van een strijd van de bond voor de werknemers. Het staat haaks op het servicemodel dat uitgaat van de bond als dienstverlener.
FNV Bondgenoten en de Abvakabo hebben diverse organizing-projecten lopen. FNV Bouw en andere bonden denken erover na om hetzelfde op te zetten.

Jongeren
In organizing ligt ook de sleutel om jongeren te bereiken. ‘De jongeren van nu zijn niet anders dan de jongeren van vroeger’, zegt Plaatje. ‘Een jongere wordt geen lid van een bond omdat er ergens in Utrecht een kantoor staat, of omdat de bond een mooie website heeft met veel informatie.’ Een jongere wordt alleen lid wanneer hem iets geboden wordt. Het gaat erom jongeren te leren op te komen voor hun rechten. Dat is waarmee de vakbond een verschil kan maken.
Je hoort vaak van mensen: “Lid worden van de bond heeft toch geen zin, want ze doen toch niets voor mij”. ‘Daar gaat het mis’, volgens Plaatje. Het is de vergadercultuur in dure kantoorpanden. ‘We gaan zitten praten met mensen die het allemaal met elkaar eens zijn. Zo hoort de bond niet te werken. De bond is de werkvloer, de bond ben je zelf samen met je collega’s. Het is eigenlijk gewoon ouderwets vakbondswerk.’

CJB Amsterdam

Ziek? Morgen gewoon aan het werk!
Uit de verhalen op het congres blijkt dat de schoonmaaksector vol misstanden zit, zoals: een veel te hoge werkdruk, een te laag loon, intimidaties. Met het congres wilden de schoonmakers dan ook vooral aandacht vragen voor de problemen in hun sector door eens een keer hun verhaal te kunnen doen en door hun witboek over de crisis in de schoonmaaksector.

Verhalen van de schoonmakers zijn schokkend: mensen die nog herstellende zijn van een operatie van drie dagen eerder, worden gewoon door de bedrijven opgeroepen en aan het werk gezet. Of iemand die de Mexicaanse griep heeft, moet ondanks alle commotie rond de ziekte gewoon aan de slag, in een ziekenhuis nota bene!

The race to the bottom
Het is het gevolg van de hoge werkdruk die ontstaan is door, wat het witboek noemt, de ‘race to the bottom’ in de schoonmaaksector: doordat bedrijven constant willen bezuinigen op het schoonmaakwerk laten zij de verschillende schoonmaakbedrijven tegen elkaar opbieden. De prijzen die hieruit voortkomen zijn zo laag dat het simpelweg onmogelijk is om fatsoenlijk schoon te maken.

Een voorbeeld hiervan is het schoonmaakwerk in treinen. In eerste instantie lijkt alles wel schoon te zijn maar dat is het niet. Een schoonmaker op het congres vertelt dat er in amper 10 minuten drie treinen helemaal moeten worden schoongemaakt, een onmogelijk opgave! Dat de treinen dan ook niet schoon zijn, ligt niet aan de schoonmakers, maar aan de opdrachtgevers en schoonmaakbedrijven.

Intimidaties en slechte werkomstandigheden
De gigantische concurrentie leidt niet alleen tot slechte kwaliteit van het schoonmaakwerk, maar ook tot belabberde arbeidsomstandigheden. Niet voor niets zit 10% van de schoonmakers bij NedTrain, het onderhoudsbedrijf van spoorwegmateriaal, ziek thuis en worden schoonmakers elders in het land vaak ziek de werkvloer opgestuurd.

Daarnaast maken schoonmaakbedrijven vaak dankbaar gebruik van het feit dat veel schoonmakers slecht Nederlands spreken of slecht bekend zijn met hun rechten. En als schoonmakers zich beginnen te organiseren, dan worden ze vaak bedreigd of geïntimideerd. (‘Is dat jouw handtekening op die petitie? Je kunt hem nu nog weg halen…’)

Cao-onderhandelingen
De schoonmakers hebben daarom op verandering ingezet bij de cao-onderhandelingen. Ze eisen een lagere werkdruk, een vakopleiding voor schoonmakers, zodat iedereen Nederlands kan leren, 3% meer loon, een reiskostenvergoeding en geen bedreigingen en intimidaties meer.

Het antwoord van de werkgevers was echter zo voorspelbaar dat het eigenlijk amper nodig is het nog te vermelden: het is crisis en er is geen geld voor meer loon of een reiskostenvergoeding. En wat de opleidingen betreft, die worden al gegeven. Daar moeten we bij zeggen dat van de 20.000 mensen die vorig jaar recht hadden op een vakopleiding, het fenomenale aantal van 367 ook daadwerkelijk de opleiding heeft gehad.

Schoon genoeg!
De schoonmakers hebben dus meer dan genoeg van de woorden van hun werkgevers. De schoonmaakbedrijven maken nog steeds tussen de 4 à 8% winst. Dus crisis of geen crisis, er is genoeg geld bij de schoonmaakbedrijven. Zoals schoonmaker Ad van der Schaaf het zo mooi zei: ‘Zolang er nog 8% winst gemaakt wordt, kunnen wij ook nog 8% loonsverhoging eisen!’

Vakbondsbestuurder Ron Meyer werd daarom ook gevraagd wat de bond nu zou gaan doen. Zijn antwoord was heel bescheiden: ‘Dat ga ik niet bepalen, maar dat gaan de schoonmakers vandaag zelf doen.’ Een stemming of discussie was echter niet noodzakelijk. Direct volgend op zijn uitspraak kwam er uit de hele zaal een massaal geroep: ‘Actie, actie, actie!’ De boodschap is dus duidelijk: de schoonmaakbedrijven mogen hun borst nat maken!